نوع المستند : علمی ـ پژوهشی
تحلیل فرآیند ساختاری سلطه براساس نظریه «سلطۀ مذکر» پییر بوردیو در رمانهای هیفاء بیطار (روایتها: «إمرأة من طابقین»، «إمرأة في الخمسین» و «s.m.s»)
احمد دوریش پورسیاح[1]
علی قهرمانی **
مریم بخشی ***
علی صیادانی ****
چکیده
سلطه مذکر، به عنوان یک نظام اجتماعی و فرهنگی، اقتدار و امتیازات مرد را به ضرر زن تثبیت میکند و در جنبههای مختلف زندگی و نهادهای اجتماعی نمود مییابد. علیرغم تحولات اجتماعی بسیاری از جوامع، مظاهر سلطه مذکر همچنان به گفتمانهای ادبی و هنری نفوذ میکند، که نشاندهنده تداوم این ساختارهای مسلط در آگاهی جمعی و فردی است. این پژوهش به بررسی مفهوم سلطه ساختاری در بافت اجتماعی و فرهنگی براساس نظریه «سلطه مذکر» بوردیو میپردازد. رمانهای بیطار نمونهای غنی برای بررسی این پدیده به شمار میروند، زیرا او به عمق مسائل زنان، روابط قدرت، و درگیریهای روانی و اجتماعی ناشی از این سلطه میپردازد. مساله پژوهش در این است که چگونه این سلطه در آثار روایی بیطار تجلی مییابد و سازوکارهایی که روایتها برای به تصویر کشیدن یا به چالش کشیدن این ساختارها استفاده میکنند، کدامند. این پژوهش بینشهای جدیدی در مورد چگونگی شکلگیری تجربیات زنانه و شخصیتهای زن توسط سلطه مذکر در رمان ارائه میدهد. همچنین به درک عمیقتر واقعیت اجتماعی کمک میکند. این پژوهش به شیوهای تحلیلی_توصیفی با هدف: تحلیل سازوکارهای تجسم سلطه مذکر در رمانهای هیفا بیطار، آشکار ساختن تأثیر ساختارهای اجتماعی و فرهنگی بر شکلگیری هویت و شخصیت زنان، بررسی اشکال تسلیم در برابر این سلطه، که درک انتقادی از ادبیات و رابطه آن با جامعه را تقویت میکند. بیطار، از طریق پرداختن به موقعیتهای اجتماعی جنسیتی زنان، اشاره میکند که هویت جنسیتی و وابسته آنها از کل نظام اجتماعی زنانه و از دیدگاه مردسالارانه نشأت میگیرد که بر تمامی روابط حاکم است. او همچنین معتقد است که جذب آموزههای مردسالارانه در تمامی نهادهای حاکم بر فرآیند جامعهپذیری، عامل اصلی در مشروعیت بخشیدن به رابطه سلطه مذکر است. و همچنین اشاره میکند که جامعهپذیری جنسیتی مردان و مشارکت اجباری آنها در اعمالی که این فرآیند تحمیل میکند، منجر به بروز اشکال مختلف خشونت نمادین میشود.
کلمات کلیدی: بورديو، سلطه مذکر، در بدن نهفتگی سلطه، خشونت، هیفاء بیطار.
[1] دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران ahmaddarvishpur@gmail.com
** دانشیار زبان و ادبیات عربی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران (نویسنده مسئول) m.ghahramani@yahoo.com
*** استادیار زبان و ادبیات عربی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران m.bakhshi8@gmail.com
**** دانشیار زبان و ادبیات عربی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران a.sayadani@azaruniv.ac.ir
