دراسة فنیة جمالیة فی قصیدة سجدة کربلاءلعبد الوهاب زاهدة

نوع المستند: علمی ـ پژوهشی

المؤلفون

1 أستاذة قسم اللغة العربیة وآدابها بجامعة طهران،

2 طالب الدکتوراه فی قسم اللغة العربیة وآدابها بجامعة طهران

المستخلص

تسعى هذه الدراسة إلى کشف الخصائص الفنیة فی قصیدة سجدة کربلاء للشاعر الفلسطینی، عبد الوهاب زاهدة، وطریقة تأثیرها، من الناحیة الفکریة، والإیقاعیة، والتصویریة، والترکیبیة، وتعتمد علی المنهج الوصفیّ ـ التحلیلیّ لمعالجة شعر الشاعر، لکی نکشف الستار عما وراء القصیدة، وهکذا رصدنا قدرة الشاعر الفائقة فی استعمال الأصوات والألفاظ والجمل المنتظمة، فهی تتمتع بإمکانات متعددة للتعبیر، کما نجد الترابط بین ظلال الأصوات وبین وجدان الشاعر المعبر عن حبه بأهل البیت علیهم السلام، الذی یستخدم الأصوات والجمل ضمن صلتها بالمشاعر الوجدانیة. فالتوازن بین الجمل والمقاطع یحدث من خلال التماثلات الوطیدة سواء کان هذا الانسجام على المستوى الصوتی أم على مستوى الألفاظ امتداداً إلى الترکیب وإذا نظرنا إلى القصیدة، نجد أن الانسجام والتناسق فیها، یتجلى فی عملیة التوازن الصوتی والترابط الترکیبی، کما تنشاء أیضا هذه التناسقات من خلال الصور الفنیة المعبرة عن الغرض المنشود. فیبدو من نتائج البحث أن الشاعر قد استخدم الأصوات والکلمات فی القصیدة استخداماً تقوم على أساس تحقق الإیقاع المتوازن مع جوء القصیدة ومفاهیمها. وللشاعر دور أساسی فی صیاغة الصور الشعریة للتاریخ الملیء بالأحداث والکوارث، وسجّل هذه الأحداث بکل دقة فی قصیدته هذه؛ فلذلک حدث بکسر العلاقة وتجاوز المألوف بین الموصوف والصفة، وبین الفعل والفاعل، و... فی بعض الأحیان.

الكلمات الرئيسية


عنوان المقالة [English]

A Study in "Sajda Karbala" of Abd AL VahhabZahede

المؤلفون [English]

  • Ezzat Molla Ebrahimi 1
  • Hamed Janadele 2
1 Associate Professor, Department of Arabic Language and Literature, University of Tehran
2 PhD student in Arabic Language and Literature, University of Tehran
المستخلص [English]

The present study discusses "Sajda Karbala" from a stylistic approach depends on the different levels in modern linguistics field ( phonetic syntactical, structral and rhetorical in addition to the psychological aspects as means of analyse the literary text and uncovering its deep structure in which the summit lies in giving applied study to the poem . The study begins with giving a general definition to the poem and definition to the concept to stylistics, the researcher tackles the linguistic levels that emphasizes the rhythm and phonemic units and the different meanings and implicatrons associated with these. The study then shifts to tow levels, the syntactical level and grammatical level in dealing with the forms to the most prominent nouns, apart from the grammatical phenomena and constrnctions. The study then discusses the rhetorical level represented by the artistic representation and summetry. The representation depending on simile, metaphor, rhythm, apposition and assonance. In forming the artistic image in the poema formation that betray, an artistic summetry and harmony in the general structure to the poem.

الكلمات الرئيسية [English]

  • Sajda Karbala
  • Al Emam Hossain
  • Abd AL VahhabZahede
  • stylistic

بررسی زیباییشناختی قصیده سجدة کربلاءاز عبد الوهاب زاهده

عزت ملاابراهیمی*

حامد جنادله**

 

 

این پژوهش درصدد بیان شاخصه‌های فنی و زیبایی‌شناختیقصیده سجدة کربلاء از عبد الوهاب زاهده،بر آمده است. بدین منظور از زوایای مختلف به بررسی جلوه‌های هنریقصیده پرداخته و سطوح مختلف موسیقایی، تصویری و ادبی آن را به روشی توصیفی - تحلیلی بیان کرده است. شاعر با کاربرد تعابیر مختلف، جملات هماهنگ و الفاظ موزون به خوبی توانسته است اندیشه‌های خود را به مخاطب منتقل کند.وی با بهره‌گیری از دلالت­های معنایی و فنی، عشق خود به ساحت پاک اهل البیت (ع) را به تصویر می‌کشد و با ایجاد توازن میان جملات و فرازهای مختلف قصیده، نوعی انسجام و هارمونی بالایی به آن می‌‌بخشد. نگارندگان با واکاوی اندیشه حاکم بر ذهن مؤلف و نیز بررسی زوایای مختلف فکری اودریافته‌اند که شاعر از اصوات، واژه‌ها، کلمات و... در قصیده برای تحقق توازن موسیقایی مناسب با فضا و مفاهیم حاکم بر آنبهرهبرده است. وی با استفاده از تصاویر تاریخی و الهام‌بخش از حوادث جانسوز کربلا، سعی در جاودانه ساختن این واقعه دارد. از این رو گاه به آشنازدایی وهنجارگریزی میان صفت و موصوف یا فعل و فاعل و یا دیگر اجزای کلامدست می‌زند تابتواند معنای تازه‌ای در شعر خود بیافریند.

کلیدواژه‌ها: سجدة کربلاء، امام حسین (ع)، عبد الوهاب زاهده، زیبایی شناسی.

 

 



*استاد گروه زبان و ادبیات عرب، دانشگاه تهران (نویسنده مسئول)،mebrahim@ut.ac.ir

**دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات عرب دانشگاه تهران ،h.janadele@ut.ac.ir

 

 

 

الکتب

- ابن هشام الأنصاری، جمال الدین (2009م). مغنی اللبیب عن کتب الأعاریب، تصحیح: یوسف البقاعی، ط6، بیروت: دار الفکر.

- أنیس، إبراهیم (1961م). الأصوات اللغویة، القاهرة: ط3، دار الطباعة الحدیثة.

- إیوان، محمد (2004م). قضایا النقد الأدبی عند حازم القرطاجنی، ط1، الدار البیضاء: منشورات کلیة الآداب والعلوم الإنسانیة.

- التفتازانی، سعدالدین (2010م)، مختصر المعانی، ط3، باکستان:مکتبة البشرى.

- حرکات، مصطفى (1998م). أوزان الشعر، ط1، القاهرة: الدار الثقافیة للنشر.

- الحسینی، راشد بن محمد، (2004م). البنى الأسلوبیة فی النص الشعری، ط1، لندن: دار الحکمة.

- زاهدة، عبد الوهاب (4/1/2018م). «قصیدة سجدة کربلاء»،  http://konouz.com

- السعران، محمود (1992م). علم اللغة مقدمة للقارئ العربی،ط2، القاهرة: دار الکتب المصریة.

- سلیمان، أمانی داوود (2002م). الأسلوبیة والصوفیة دراسة فی شعر الحسین بن منصور الحلاج،ط1، الأردن: دار مجدلاوی.

- سیبویة، عمرو بن عثمان (1983م). الکتاب، تحقیق: عبد السلام محمد هارون، ط3، القاهرة: عالم الکتب.

- صائل حمدان، محمد (1991م). قضایا النقد الحدیث، ط1، الأردن: دار الأربد للنشر والتوزیع.

- عبد الجلیل، عبد القادر (1998م). الأصوات اللغویة، ط1، الأردن: دار صفاء للنشر والتوزیع.

- عبید، محمد صابر (2001م). القصیدة العربیة الحدیثة بین البنیة الدلالیة والبنیة الإیقاعیة، ط1، دمشق: منشورات اتحاد الکتاب العرب.

- عشری زاید، علی (1997). استدعاء الشخصیات التراثیة فی الشعر العربی المعاصر، د.ط، القاهرة: دار الفکر العربی.

- عمر، أحمد مختار (1976م). دراسة الصوت اللغوی، ط1، القاهرة: عالم الکتب.

- العیاشی کنونی، محمد (2010م). شعریة القصیدة العربیة المعاصرة، ط1، إربد: عالم الکتب الحدیث.

- القصیری، فیصل صالح (2006م). بنیة القصیدة فی شعر عز الدین المناصرة، ط1، عمان: دار مجدلاوی.

- الکیلانی، إیمان محمد (2008م). بدر شاکر السیاب دراسة أسلوبیة لشعره، ط1، الأردن: دار وائل للنشر والتوزیع.

- اللبدی، أیمن (2004م). الموسیقى الداخلیة فی النص الأدبی وأزمة قصیدة النثر العربی، د.ط، النشر الإلکترونی دون مکان.

- محمود یوسف، عبد الکریم (2000م). أسلوب الاستفهام فی القرآن الکریم، ط1، دمشق: مکتبة الغزالی.

- مطلوب، أحمد (1975م). فنون البلاغة: البیان- البدیع، ط2، الکویت: دار البحوث العلمیة.

- مفتاح، محمد (1992م). تحلیل الخطاب الشعری استراتیجیة التناص، ط3، بیروت: المرکز العربی الثقافی.

- ملاابراهیمی، عزت (1397ش). بلاغة الإقناعفی الشعر الفلسطینی المقاوم، ط1، طهران: بوستان أدب.

- ملاابراهیمی، عزت (1396ش). الشعر الفلسطینی المعاصر قبل النکبة، 1396، ط1، طهران: جامعة طهران.

- موسى، خلیل (2000م). قراءات فی الشعر العربی الحدیث والمعاصر، ط1،دمشق: اتحاد الکتاب العرب.

- الهاشمی، أحمد (1999م). جواهر البلاغة، تحقیق: یوسف الصمیلی، د.ط، بیروت: المکتبة العصریة.

- وادی، طه (2000م). جمالیات القصیدة المعاصرة، ط3، القاهرة: دار نوبار.

- یوسف، علی حسین (2013م). الإمام الحسین بن علی فی الشعر العراقی الحدیث، ط1، کربلاء: العتبة الحسینیة المقدسة.

- یونس، علی (1993م). نظرة جدیدة فی موسیقی الشعر العربی، ط3، القاهرة: منشورات الهیئة المصریة العامة للکتاب.

الأطروحات

- بیاری، سناء (2006م). الأبعاد الموضوعیة والفنیة فی شعر هارون هاشم رشید، رسالة الماجستیر، جامعة بیر زیت: فلسطین.

- صالح، معین رفیق (2003م). دراسة أسلوبیة فی سورة مریم، رسالة الماجستیر، جامعة النجاح الوطنیة: نابلس.

- عبد الرحمن، مروان محمد (2006م). دراسة أسلوبیة فی سورة الکهف، رسالة الماجستیر، جامعة النجاح الوطنیة: نابلس.

-نادیة، مدانی (2013م). الخصائص الأسلوبیة فی دیوان فی القدس للشاعر تمیم البرغوثی، رسالة الماجستیر، جامعة محمد خضیر: الجزائر.