Document Type : Research Paper
مطالعه ساختارگرایی تکوینیِ شخصیتهای رمان «أضغاث مدینة» اثر عبدالرضا صالح محمد
حیدر حسین علیوي العامری*
عبدالاحد غیبی**
مهین حاجیزاده***
حسن اسماعیل زاده****
چکیده
ساختارگرایی تکوینی - آنطور که توسط لوسین گلدمن مطرح شده است - بر این فرض استوار است که یک اثر ادبی، ساختاری معنادار است که در شکل و محتوای درونی خود، دیدگاهی جمعی از واقعیت - یعنی یک آگاهی طبقاتی یا اجتماعی خاص - را از طریق آگاهی فردی نویسنده بیان میکند. این مقاله در پی آن است که با تکیه بر رویکردی توصیفی-تحلیلی، شخصیتهای رمان «أضغاث مدینة» اثر عبدالرضا صالح محمد را در پرتو نظریه ساختارگرایی تکوینی لوسین گلدمن بررسی کند. بر این اساس، شخصیتهای رمان «أضغاث مدینة» را میتوان به عنوان بازنمایی ساختار ذهنی و اجتماعی تجربه شده توسط جامعه عراق در بستر جنگ و ناآرامیهای سیاسی و امنیتی در نظر گرفت. شخصیتهای اصلی، با اضطراب، چندپارگی و ترس خود، نه صرفاً به عنوان ویژگیهای فردی، بلکه به عنوان بازتابی از یک بحران جمعی درک میشوند. آنها تجسم دیدگاهی آشفته از جهان هستند که ناشی از تضاد بین آرمانهای فردی و محدودیتهای تاریخی و اجتماعی است که آنها را به هم پیوند میدهد. طبق دیدگاه گلدمن، این امر آنها را به ساختارهایی تبدیل میکند که نشاندهنده آگاهی جمعی در یک لحظه تاریخی خاص هستند. توزیع شخصیتها بین اولیه و ثانویه، و تنوع آنها بین تحصیلکرده، بیگانه، مشکلساز و سرکوبگر، همچنین تنوع موقعیتها در ساختار اجتماعی و کثرت پاسخهای افراد به واقعیت را آشکار میکند. به عنوان مثال، شخصیت تحصیلکرده، عملکرد آگاهی انتقادی را اعمال میکند و به دنبال پیوند آگاهی فردی و جمعی است. این با مفهوم گلدمن از عملکرد ادبیات به عنوان عملی که بیانگر یک دیدگاه طبقاتی یا جمعی است و به دنبال غلبه بر بحران خود است، همسو است. بر این اساس، رمان «أضغاث مدینة» را میتوان - در چارچوب ساختارگرایی - به عنوان یک ساختار ادبی منسجم خواند که منعکسکننده جهانبینی است که بیانگر آگاهی یک گروه اجتماعی آشفته است. این رمان این آگاهی را در یک ساختار نمادین سازماندهی مجدد میکند که تناقضات ذاتی واقعیت عراق را روشن میکند و به تفسیر آن شکلی هنری میدهد.
کلیدواژهها: ساختارگرایی، شخصیت، لوسین گلدمن، عبدالرضا صالح محمد، أضغاث مدینة.
*دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران، haider90hussain90@gmail.com
**استاد، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران. (نویسنده مسئول)، Abdolahad@azaruniv.ac.ir
***استاد، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران. hajizadeh@azaruniv.ac.ir
****دانشیار، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران. h.esmailzade@gmail.com