Document Type : Research Paper
طراحی الگوی سیستمی رهبری نیروهای جهادی در بحران های طبیعی از دیدگاه قرآن
محمود ذبیح زاده باغلوئی(1)
ناهید فتحی(2)
چکیده:
نگرش سیستمی در رهبری و ساماندهی نیروهای جهادی به ویژه در زمان وقوع بحران های طبیعی مثل زلزله، سیل و یا جنگ زدگی، از مسائل کلیدی در بهبود هماهنگی، سرعت تصمیم گیری، جلوگیری از بی نظمی و اثربخشی عملیات امداد و بازسازی است. این موضوع به خصوص زمانی از اهمیت بیشتری برخوردار می شود که موضوع جهاد و گروه های جهادی، به دلیل پویایی ساختاری و ماهیت چابکی در عمل، ممکن است با مشکلاتی در ساماندهی نیروها مواجه شود. همانطور که می دانیم، کتاب آسمانی قرآن، حاوی روایت های بی شماری از وقایع و بحران های طبیعی که اقوام مختلف دچار آن شده بودند و شیوه های رهبری پیامبران برای نجات آن ها است. پژوهش حاضر با هدف طراحی یک مدل سیستمی رهبری نیروهای جهادی در زمان وقوع بحران های طبیعی با استناد به قرآن کریم انجام شده است. این پژوهش از لحاظ هدف، توسعه ای و از لحاظ نوع روش توصیفی – اکتشافی است. همچنین رویکرد پژوهش حاضر، از نوع کیفی است. از لحاظ فلسفی، این پژوهش در طبقه پارادایم تفسیرگرایی قرار می گیرد. در این پژوهش سعی شده است که الگوهای رهبری جهادی در زمان وقوع بحران ها بر اساس آیات قرآن کریم شناسایی و استخراج شوند. روش تجزیه و تحلیل داده ها در این پژوهش، تکنیک تحلیل مضمون بوده است. همچنین مضامین نهایی در چارچوب نظام یافته الگوی سیستمی شناسایی شده اند. نتایج حاصل از تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از تکنیک تحلیل مضمون نشان داده که دروندادهای سیستم شامل ماهیت بحران، وضعیت روانشناختی نیروها و جامعه، سنت ها و آزمایشات الهی، منابع و امکانات، استنفار و فراخوان عمومی و اخلاق کنشگری در امداد می باشد. فرآیندهای سیستم نیز شامل هدایت معنوی و تبیین، تعاون و مشورت، جهاد عملی، بکارگیری علم و عقل و تهییج و شورآفرینی است. خروجی های سیستم نیز شامل نجات جان و احیای حیات، تقویت امید و آرامش، انسجام اجتماعی و رشد معنوی و تزکیه است. بازخورد سیستم نیز شامل تفکر در سنت های الهی، بازنگری در وضعیت درونی، اصلاح مستمر و بازتولید همدلی اجتماعی است. همچنین مضمون محوری الگوی سیستمی رهبری نیروهای جهادی در زمان بحران، اراده معطوف به نجات می باشد.
واژگان کلیدی: رهبری، نیروهای جهادی، مدل سیستمی رهبری، بحران های طبیعی، قرآن کریم، تکنیک تحلیل مضمون.
[1] دکتری مدیریت منابع انسانی، دانشکده مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران. m.zabihzadeh@ut.ac.ir
[2] دکترای مدیریت دولتی و رئیس گروه نشریات علمی، ،پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران. n.fathi@ihcs.ac.ir