Document Type : Research Paper
مثلثات قرآنی ونقش آن در درک ظاهر و باطن معانی با تکیه بر دیدگاه های فیروزآبادی، ابن مالک و بطلیوسی
رحیم آذرنیا[1]
محمدرضا اسلامی [2]
حسن اسماعیل زاده باوانی [3]
علی قهرمانی [4]
چكيده:
قرآن كريم گنجينهای سرشار از ظرافتهای لغوی و بلاغی است كه بسياری از آنها درمعنای ظاهری و باطنی كلمات پديدار میشود؛ يكی از اين پديدههای لغوی، كلمات مثلث میباشند كه مورد توجه زبانشناسان قرار گرفته است. اين پژوهش تلاش میكند تا به بررسی كلمات مثلث در متن قرآن بپردازد؛ منظور از آن، كلماتی است كه در حروفشان نگارش يكسان و در حركات، نگارش متفاوت دارند؛ پژوهش حاضر در پی آن است تا نقش اين پديده را در استدراك معانی ظاهری و باطنی آيات روشن سازد و با تبيين نقش سياق قرآنی و بررسی ظرافتهای بنيادی هر يك از انواع مثلث، بتواند در فهم عميقترو دقيقتر الفاظ قرآنی، تأثيری هر چند ناچيز داشته باشد و نيز تا اندازهای برای پژوهشهای بعدی در حوزهی علوم قرآنی و زبانشناسی، گامهایی بردارد. روش پژوهش در اين مقاله، توصيفی-تحليلی و استقرايی است و با استناد به «الدرر المبثّثة» مجد الدين فيروزآبادی، «إكمال الإعلام» ابن مالك و «المثلث» بطليوسی، به بررسی الفاظ مثلث قرآن، جمعآوری و طبقهبندی آنها پرداخته است. يافتهها نشان داد كه كلمات مثلث قرآن، بر دو نوع است: کلمات مترادف، که در آنها تغییر مصوت بر جنبه بلاغی یا گویشی تأثیر میگذارد بدون اینکه معنای اصلی کلمه را تغییر دهد، و این تغییر گویشی متن را بدون تغییر معنا غنی میکند مانند «عدوة» و «تَفَوُت». نوع دوم، مانند «بَر»، «جنّات» و «حبّ» كلمات چندمعنا هستند كه حركات متفاوت در آنها، منجر به تغيير معنایی اساسی میشود.
کلیدواژهها: كلمات مثلث، قرآن كريم، فيروزآبادی، ابن مالك، بطليوسی، تحليل لغوی
[1] دانشجوی مقطع دکتری، رشته زبان و ادبیات عربی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران. rahimazarnia1352@gmail.com
[2] استادیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران. (نویسنده مسئول) mr.eslamy@yahoo.com (الکاتب المسؤول)
[3] دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران. h.esmailzade@gmail.com
[4] دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران. d.ghahramani@yahoo.com