Document Type : Research Paper
بازنمایی دموکراسی و نقد ایدئولوژی حاکم در دیوان «ملحمة التكتك» از یحیی سماوی طبق تحلیل انتقادی گفتمان نورمن فركلاف
احمد عارفی[1]
*زهرا نصری[2]
نادر بهمرام[3]
چكیده
تحلیل گفتمان، ایدئولوژی گوینده را از خلال بررسی زبان آشكار میكند. فركلاف در تحلیل انتقادی گفتمان، تحلیل متنی را با تحلیل خطابی و شرایط اجتماعی فرهنگی درآمیخت. نظریه او سه مرحله دارد: توصیف: بر ویژگیهای زبانی متناسب با ایدئولوژی گوینده تمركز دارد. تفسیر: بر تفسیر رابطه متن و كنش متقابل با توجه به بینامتنیت و پیشزمینههای ذهنی تحلیلگر تمركز دارد. تبیین: بر شرح رابطه بین گفتمان و جامعه بر اساس قدرت تمركز دارد. دیوان «ملحمة التكتك» مسئله فقر، ستم و دیكتاتوری كه در پی شرایط اجتماعی و سیاسی حاكم بر عراق به وجود آمده را بررسی میكند و به نقد استبداد حكومت میپردازد. این پژوهش ایدئولوژی با تكیه بر تحلیل گفتمان فركلاف، دیوان «محلمة التكتك» را به روش توصیفی- تحلیلی واكاوی میكند. بررسی سطح توصیف در دیوان «ملحمة التكتك» نشان میدهد كه سبكهای مختلفی مانند سبك تضاد، تكرار، امر و نهی برای نمایان كردن ظلم، ستم و دیكتاتوری حاكم كه همواره به امر و نهی هموطنان عراقی مردم هستند متناسب با ایدئولوژی نویسنده به كار رفته است. سبك ندا برای تحسر بر شدت اندوهها، مصیبتها، حقارت، ظلم، آوارگی، اختلاف طبقاتی و دعوت به اتحاد به كار رفته است. شاعر به دلیل رنجهای مشترك، دلهای عراقیها را به حركت وا میدارد و آنان را به اتحاد، مقاومت و انقلاب علیه استبداد دعوت میكند تا به زندگی مرفه دست یابند. شاعر در مرحله تفسیر، فضای رایج را از طریق گفتمان متناسب را جامعه و شرایط آن توصیف میكند. وی در سطح تبیین شرح میدهد كه حكومت عوامل مؤثر در تشكیلگیری گفتمان غالب مبتنی بر شرایطی به شمار میآید كه شاعر ناچار به كاربست گفتمان اصلی خود در دیوان «ملحمة التكتك» است. شاعر تلاش میكند ایدئولوژی رایج را با زبان گفتمانی تغییر دهد كه طریق واژگان مفرد و تركیبهای،ایدئولوژی جدیدی را نمایان میكند كه در تعارض با استبداد حكومت است.
واژگان كلیدی: تحلیل گفتمان انتقادی، نورمن فركلاف، یحیی سماوی، ایدئولوژی، دموکراسی
[1] دکتری زبان و ادبیات عربی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایرانAhmad.arefi@yahoo.com
*[2] دکتری زبان و ادبیات عربی، دانشگاه اراک،اراک، ایران (نویسنده مسئول) zahra.nahvi2014@gmail.com
[3] کارشناس ارشد زبان و ادبیات عربی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان،تبریز، ایران. behmaramnader@yahoo.com