Document Type : Research Paper
نشانهشناسی عنوان در رمان « عالم بلا خرائط » (بررسی و تحلیل)
عقیله بوغنیمه[1]،محمد جواد اسماعیل غانمی[2]، صادق ابراهیم کاوری[3]
رمان « عالم بلا خرائط » اثری داستانی است که دو نویسنده پیشگام ادبیات مدرن عرب، عبدالرحمن منیف و جبرا ابراهیم جبرا را گرد هم آورده است. آنها تجربه و استعداد خود را برای خلق یک دنیای داستانی کامل، غنی و منحصر به فرد، سرشار از جزئیات سیاسی و هنری که آن را با زمانه مرتبط میکند، ترکیب کردند. این رمان به عنوان یک نقطه ورود نشانهشناسی غنی از معنا عمل میکند و به عنوان دالی عمل میکند که کل دنیای داستانی را در بر میگیرد. عنوان یک مسئله حیاتی در نشانهشناسی است، مسئلهای که محققان و منتقدان را در دوران مدرن به خود مشغول کرده است، زیرا شاعران باستان خود را درگیر انتخاب عنوان برای اشعار خود نمیکردند. عنوان دریچهای است که خواننده از طریق آن وارد متن میشود و یک نقطه ورود ضروری برای درک آن است. وقتی از عنوان صحبت میکنیم، منظورمان صرفاً عنوان روی جلد نیست. در این مطالعه، منظور ما از عنوان فقط عنوان روی جلد رمان نیست. عنوان رمان نه تنها شهر خیالی «آموریا» - که نویسندگان آن را اختراع کردهاند و روی نقشه وجود ندارد - را توصیف میکند، بلکه به وضعیت وجودی و شناختی شخصیتهای اصلی نیز اشاره دارد. عبارت « عالم » در عنوان، نماد فضای روایی پر از اسرار و هزارتوها است، در حالی که عبارت « بلا خرائط » نشاندهنده فقدان شواهد و قطعیت است که نشاندهنده سردرگمی و گمگشتگی شخصیتهای اصلی است. قهرمان داستان، علاءالدین نجیب، اعترافات پرشور، آشفته و متناقضی در مورد قتل نجوا الامیری ارائه میدهد که او را به هزارتوی شک و سوءظن بدون هیچ نقشه اخلاقی یا روانشناختی هدایت میکند. این همچنین نشاندهنده شورش رمان علیه قراردادهای روایی سنتی است. این یک اثر مشترک است که یک دنیای داستانی جدید، بدون محدودیت نقشههای ادبی آشنا، خلق میکند و آن را به استعارهای برای مسائل آزادی، هویت و روابط پیچیده انسانی در جهانی در حال تغییر تبدیل میکند. بنابراین، عنوان از کارکرد صرف خود به عنوان ابزاری برای معرفی رمان فراتر میرود و به دریچهای تفسیری تبدیل میشود که افقهایی از پرسشهای فلسفی درباره حقیقت، دانش و وجود انسان در جهانی فاقد شواهد و قطعیت را پیش روی خواننده میگشاید. از این منظر، ما این پرسش اصلی را مطرح میکنیم: مفاهیم ضمنی عناوین در رمان چیست؟ برای پاسخ به این پرسش، با توجه به ماهیت موضوع مورد مطالعه، رویکردی توصیفی-تحلیلی را اتخاذ کردیم. نتایج نشان میدهد که عناوین رمان به عنوان یک عنصر خلاقانه متمایز برجسته هستند. علاوه بر این، نتیجه میگیریم که نشانهشناسی عناوین به کار رفته توسط این رماننویسان، نه دلبخواهی، بلکه عمدی است. اگرچه عنوان یک آستانه متنی است که به عنوان یک عنصر خارجی متن طبقهبندی میشود، نویسندگان مهارت استثنایی خود را در توجه به جزئیات و انتخاب عناوینی که با محتوای متن مرتبط هستند، نشان دادهاند.
کلمات کلیدی: جبرا ابراهیم جبرا، عبدالرحمن منیف، عالم بلا خرائط، نشانهشناسی عنوان
[1] دانشجوی دکتری، گروه زبان و ادبیات عربی، واحد بینالمللی اروند، دانشگاه آزاد اسلامی، آبادان، ایرانa.booghanime@iau.ac.ir.
[2] استادیار،گروه زبان و ادبیات عربی، واحد اروند، دانشگاه آزاد اسلامی، آبادان، ایران. (نویسنده مسؤول) mj.esmail@iau.ac.ir
[3] استادیار، گروه زبان و ادبیات عربی، واحد بینالمللی اروند، دانشگاه آزاد اسلامی، آبادان، ایران ebrahimi.kavari70@iauabadan.ac.ir.