دراسة تاریخیّة ونقدیة حول نسبة مخطوطة رسائل الأدب لأبی الفضل بن العمید

نوع المستند: علمی ـ پژوهشی

المؤلفون

1 استاذ المساعد فی قسم اللّغة العربیّة وآدابها بجامعة الشّهید بهشتی

2 طالبة اللّغة العربیّة وآدابها فی مرحلة الدکتوراه بجامعة الشّهید بهشتی

10.30465/afg.2021.5433

المستخلص

تعدّ المخطوطات من أهمّ ما بقیت لدینا من تراث لابدّ من إحیائها على ما فیها من غنى فکری وأدبی ولغوی، وقد دفعنا هذا الحافز إلى أن نستوقف عند جملة من الرسائل المنسوبة إلى إبن‌العمید، بصفته أحد کتّاب القرن الرابع للهجرة، الّذی دوّى اسمه فی عالم السیاسة والأدب، وما خلّفه من الکتابات والرسائل مبهرة للعقول والنفوس؛ فاتّخذ من السجع وأسالیب البیان والبدیع منوالًا یهتدى به اللاحقون؛ أما النسخ المخطوطة التی وقف علیها الباحثان، فیها من التراکیب والجمل ما یماثل رسائل إبن‌العمید؛ ومنها ما یخالفها تاریخیًا وأسلوبیًا، الأمر الّذی حدا بهما إلى نبش المصادر التاریخیة لیتأکّدا من الأسماء والأماکن الواردة فی رسائل الأدب المنسوبة إلیه، ووصلا إلی النتیجة أن الرسائل المنسوبة إلى إبن‌العمید فی المخطوطة لیست له؛ بل هی لکُتّاب أعجمیین لم تبتعد حیاتهم عن عصرنا، لکنّ الباحثان بعد غورهما الطویل فی مصادر الأدب والتاریخ لم یحصلا على اسم کاتب المخطوطة أو کتابها؛ وسبب الانتساب على ما یبدو هو إقحام آرائهم الشخصیة فی آراء إبن‌العمید وتشویه صیته ومکانته.

الكلمات الرئيسية


عنوان المقالة [English]

A historical and critical study on the proportion of the manuscript of Rasa'il al-Adab by Abu al-Fadl ibn al-Ameed

المؤلفون [English]

  • abdolali faizullahzadeh 1
  • Samira Jokar 2
1 Assistant Professor in the Department of Arabic Language and Literature in Shahid Beheshti University
2 PhD student in Arabic Language and Literature in Shahid Beheshti University
المستخلص [English]

The manuscripts are among the most important of what is left for us from a legacy that should be revived for its intellectual, litetary and lingual richness. This motivation has prompt us to stand on a number of messages attributed to Ibn Al-Ameed, being a writer of the Fourth Century of the Islamic Calendar, whose name reverberated in the fields of politics and literature, and who left writings and letters that astonish minds and souls. He used assonance, and methods of description and rhetoric, which became a trajectory for the following generations. As for the written manuscripts, on which the two researchers stood, contain structures and sentences similar to the letters of Ibn Al-Ameed, and others dissimilar to them historically and stylistically, which led them to look through historical resources to assertain the names and places mentioned in the literary letters attributed to him. As a result, they concluded that the letters attributed to Ibn Al-Ameed in the manuscript are not his, but of Persian writers who belong to an era not far from ours. However, the two researchers, after going further in the literary and historical resources, could not get the name(s) of the manuscript's writer(s). It would seem that the reason of association was including their own opinions within that of Ibn Al-Ameed to defame his reputation and status.

الكلمات الرئيسية [English]

  • Ibn al-Amid
  • Historical criticism
  • Manuscript
  • literature letters
  • Plagiarism

بررسی تاریخی و نقدی صحّت انتساب نسخه‌ی خطّی رسائل الأدب

به أبو الفضل بن العمید

عبد العلی فیض الله زادة[1]

سمیراء جوکار[2]

چکیده

نسخه‌های خطی یکی از مهم­ترین میراث تاریخی است که به دلیل داشتن غنای فکری، ادبی و زبانی، احیای آن از ضروریات است. این امر مهم، نویسندگان را به سمت رسائل منسوب به إبن العمید از کاتبان قرن چهارم هجری سوق داد، کاتبی که در عالم سیاست و ادب شهره است و نوشته‌ها و رسائلی از خود  به جای گذاشته که عقل و اندیشه را متحیر می‌سازد؛ به طوری که نویسندگان بعد او سبک­های بیانی و بدیعی او را سرلوحه‌ی کار خویش قرار دادند. با این وجود نسخه‌های خطی که نویسندگان این مقاله به آن دست یافته‌اند، حاوی مطالبی است که شباهتی به رسائل إبن عمید نداشته وحتی بعضی از این رسائل از نظر تاریخی واسلوبی با رسائل او تفاوت دارد. این امر نویسندگان را بر آن داشت که با بحث و بررسی کتاب­های مرجع و تاریخی مهم، از صحت اسم اشخاص و مکان‌هایی که در رسائل الأدب منسوب به او وارد شده، اطمینان حاصل کنند. نتایج این تحقیق نشان می­دهد که نسخه‌ی خطی رسائل منسوب به إبن عمید از آن او نیست؛ بلکه متعلق به نویسندگان غیر ‌عرب است، که از نظر زمانی نیز معاصر با قرن حاضر محسوب می‌شوند. همچنین نویسندگان علی­رغم تفحص فراوان در کتب تاریخی و ادبی، موفق به دستیابی به اسم نویسنده‌ی این رسائل نشده و دلیل انتساب آن به عمید الکتابة را نیز وارد کردن آراء شخصی در آراء إبن العمید و خدشه‌دار کردن جایگاه و مقام ایشان دانسته‌اند.

    



[1] . استادیارگروه عربی دانشکده ادبیات و علوم انسانی  دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید بهشتی. (نویسنده مسئول).

abdolali.faizullahzadeh@yahoo.com.

[2] .  دانشجوی  دکتری، رشته زبان و ادبیات عربی، دانشگاه شهید بهشتی.

. Samira.jokar67@yahoo.com.