تحليل نقدي لمکانة قضية نقص العقل في الأنثروبولوجيا الجنسية للأنثى، مع الترکيز على تقييم آراء المفسرين المعاصرين حول آية القوامة

نوع المستند: علمی ـ پژوهشی

المؤلفون

1 طالبة الدکتوراه في فرع علوم القرآن و الحديث، جامعة تربيت مدرس

2 أستاذ مشارک بقسم علوم القرآن و الحديث، جامعة تربيت مدرس

3 أستاذ مشارک بقسم علوم القرآن و الحديث، جامعة آزاد الإسلامية

4 أستاذ مساعد بقسم علوم القرآن و الحديث، جامعة تربيت مدرس

10.30465/afg.2020.5351

المستخلص

تعتبر آية القوامة واحدة من الآيات الأساسية في القرآن الکريم والتي تدور حول مکانة المرأة في الأسرة والمجتمع. وتؤثر الأسس الأنثروبولوجية للمفسرين کثيراً على تفسير هذه الآية وأحکام الفقه والحقوق والقوانين الاجتماعية والاقتصادية والسياسية. وتختلف وجهات النظر حول مفهومي «لقوامة» و «الفضل» ونطاقهما في الآية. وتتمثل وجهة النظر البارزة حول معيار الفضل في قضية «العقل». تتناول هذه الدراسة الأسس التي أرسى عليها المفسرون المعاصرون أسس وجهات نظرهم حول الاختلاف بين العقل لدى الرجال والنساء، وذلک بالاستعانة بالمنهج التحليلي الوصفي على أساس المبادئ الأنثروبولوجية، وبعد تقييم النتائج، خلصتْ إلى أنه لا يوجد أي نقص في العقل الذاتي للمرأة؛ بل هي في جوهرها مماثلة للرجل. ويکمن الفرق في نوع العقل والتعقل في البعد التنفيذي. وتمثل العقبات الطبيعية والبيئية تأثيراً لا يمکن إنکاره في شدة هذه القوة وضعفها، ونتيجة لذلک، تتجاوز الطبيعة الذکورية الطبيعة الأنثوية في مجال التعقل.

الكلمات الرئيسية


عنوان المقالة [English]

Critical analysis of the place of the problem of intellect deficiency in female gender anthropology, with emphasis on evaluating the views of contemporary commentators on the verse of Qawamiyat

المؤلفون [English]

  • Leila Moradi 1
  • Kavous Rouhi Brandagh 2
  • Mahdi Mehrizi 3
  • Kazem Ghazizadeh 4
1 Ph.D. student of Quran and Hadith Sciences of Tarbiat Modares University
2 Associate Professor and the Faculty member of the Quran and Hadith Sciences Department in Tarbiat Modares University
3 Associate Professor Quran and Hadith Sciences Department, Islamic Azad University, Science and Research Branch
4 Assistant Professor and the Faculty member of the Quran and Hadith Sciences Department in Tarbiat Modares University
المستخلص [English]

The verse of Qawamiyat is one of the key verses of the Qur'an about the "position of women" in the family and society. The anthropological foundations of the commentators are very effective in interpreting this verse and the rules of jurisprudence, law and social, economic and political laws. The views on the concept and scope of "Qavamite" and "grace" in the verse are different. The obvious view of the example of grace is the issue of "intellect". This study examines the foundations of contemporary commentators on the difference between the intellect of men and women, using a descriptive-analytical method based on anthropological principles, and after evaluating the findings, concludes that not only is there no defect in the innate intellect of women; Rather, it is the same in terms of human essence as man. The difference is in the type of intellect and reason in the executive arena. Natural and environmental barriers have been effective in the intensity or weakness of this power; As a result, masculine nature has surpassed feminine nature in the issue of reasoning.

الكلمات الرئيسية [English]

  • Qavamite
  • anthropological foundations
  • Woman Intellect
  • intellection
  • Women's rights

تحلیل انتقادی جایگاه مسئله نقصان عقل در انسان­شناختی جنسیّتی زن

با تأکید بر ارزیابی دیدگاه مفسّران معاصر درباره آیه قوّامیت

لیلا مرادی[1]

کاوس روحی برندق[2]

مهدی مهریزی طرقی[3]

کاظم قاضی زاده[4]

چکیده

آیه قوّامیت یکی از آیات کلیدی قرآن کریم درباره «جایگاه زن» در خانواده و جامعه است. مبانی انسان­شناختی مفسران در تفسیر این آیه و احکام فقهی، حقوقی و قوانین اجتماعی، اقتصادی و سیاسی بسیار مؤثّر است. دیدگاه­ها درباره مفهوم و گستره «قوّامیت» و «فضل» در آیه متفاوت است. دیدگاه بارز درباره مصداق فضل، مسئله «عقل» است. این پژوهش، مبانی مفسّران معاصر را در زمینه تفاوت عقل زن و مرد، با روش توصیفی_ تحلیلی بر اساس مبانی انسان­شناختی بررسی کرده و پس از ارزیابی یافته­ها به این نتیجه دست یافته که نه تنها در عقل ذاتی زن، نقصی وجود ندارد؛ بلکه به لحاظ جوهره انسانی با مرد یکسان است. تفاوت در نوع عقل و تعقّل در بُعد اجرایی است و موانع طبیعی و محیطی نیز در شدّت و ضعف این قوّه بی تأثیر نبوده است؛ در نتیجه طبیعت مردانه بر طبیعت زنانه در امر تعقّل سبقت گرفته است.

کلید واژه­ها: قوّامیت، مبانی انسان­شناختی، عقل زن، تعقّل، حقوق زن



[1] . دانشجوی دکتری رشته علوم قرآن و حدیث، دانشگاه تربیت مدرس L.moradi91@gmail.com 

[2] . دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه تربیت مدرس، (نویسنده مسئول)، k.roohi@modares.ac.ir 

[3] . دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، واحد علوم و تحقیقات دانشگاه آزاد اسلامی، toosi217@gmail.com

[4] . استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه تربیت مدرس، K.ghazizadeh@modares.ac.ir