دراسة مقارنة لمبادئ علم اللغة المعرفية من منظور عبد القاهر الجرجاني

نوع المستند: علمی ـ پژوهشی

المؤلف

أستاذ مساعد في اللغة الفارسيّة و آدابها/ بأکاديميّة العلوم الانسانية والدراسات الثقافية

10.30465/afg.2020.5269

المستخلص

کان عبدالقاهر الجرجاني أحد أبرز علماء اللغة والأدب والنحو والبلاغة في القرن الخامس الهجري، وله آراء في البلاغة العربية، وقد لعب دوراً هاماً في تطوير علوم البلاغة الإسلامية. وقدّم أعمالاً مهمة کدلائل الإعجاز، وهو يتضمن معاني النحو، و کتاب أسرار البلاغة الذي يشتمل علي مباحث في المجاز والتشبيه والتمثيل والاستعارة. لقد صاغ الجرجاني وجهات نظر البلاغيين من قبله، آخذاً بعين الاعتبار السياق والحالات النفسية للمتکلم والمخاطب على شکل بناء نحوي، وقدم منظوراً جديداً أشار إليه باسم «معاني النحو»، يعني التقديم والتأخير والذکر والحذف والقصر والحصر والفصل والوصل والتعريف والتنکير. نظر عبد القاهر إلى اللغة والبلاغة من معظم الزوايا الممکنة، لدرجة أن وجهات نظر اللغويين والفلاسفة الغربيين مثل ريتشاردز وسوسور ومايکل هوليداي وبلومفيلد وتشومسکي وجورج ليکاف وبنيامين لي ويرف وغيرهم، تتسم بشمولية أقلّ مقارنة بوجهات نظره. في هذه المقالة، قمنا بمقارنة وتحليل آراء اللغويين المعرفيين مع المنظورات اللغوية لعبد القاهر. يعتبر کل من المعرفيين وعبد القاهر أنّ اللغة من القوى الإدراکية التي لها منشأ تجريبي ونفسي واجتماعي. والنحو يتبع المعنى والمفهوم، ويتأثر معنى اللغة بوجهة نظر الفرد وموقعه ومعرفته وتطبيقها الموضوعي.

الكلمات الرئيسية


عنوان المقالة [English]

A comparative study of the principles of cognitive linguistics with the views of Abdul Qahir Jorjani

المؤلف [English]

  • Alireza shabanlu
Assistant Professor of Persian Language and Literature, Institute for Humanities and Cultural Studies. Tehran, Iran.
المستخلص [English]

Abd al-Qahir al-Jurjani , who is known as the founder of semantics in the fifth century AH (1009-1078 AD), has important works such as Dalāʾil al-Iʿjāz, including the topics of semantics and the Asrār al-balāghah, including discussions about synecdoche, simile, allegory and metaphor; And it has played an important role in the development of Islamic rhetorical sciences. He formulated the views of the rhetoricians before him, taking into account the context and mental states of the speaker and the audience, in the form of syntactic construction, and presented a new perspective, which he referred to as "the meanings of the grammar." It refers to new meanings that are obtained by repositioning sentence elements, relating sentences to each other, introducing some elements or not, and emphasizing some words. Al-Jurjani  has looked at the language and rhetoric from most possible perspective, but Western linguists and philosophers such as Richards, Ferdinand de Saussure, M. A. K. Halliday, Leonard Bloomfield, Noam Chomsky , George Lakoff, Benjamin Lee Whorf are more limited in their language perspective.  In this article, we have compared and analyzed the views of cognitive linguists with the linguistic perspectives of Abdul Qahir. Abdul Qahir and Cognitive linguists have considered language to be one of the cognitive forces of human beings that has an empirical origin with a psychological and social role. And grammar follows meaning and concept, and the meaning of language is influenced by the individual's point of view, position, and knowledge, and its objective application.

الكلمات الرئيسية [English]

  • Abd al-Qahir al-Jurjani
  • cognitive linguistics
  • Meaning
  • cognition
  • Syntax

بررسی تطبیقی اصول بنیادین زبان شناسی شناختی با دیدگاه‌های عبدالقاهر جرجانی

علی رضا شعبانلو[1]

چکیده

عبدالقاهر جرجانی، عالم نحوی‌ سدة پنجم هجری که از او به عنوان پایه­گذار علم معانی یاد می‌شود، دارای تألیفات مهمی از جمله کتاب دلائل‌ الإعجاز است، این اثر مشتمل‌ بر مباحث علم معانی و کتاب أسرار البلاغه وی، شامل مباحثی دربارة مجاز و تشبیه‌ و تمثیل و استعاره‌ بوده و نقش مهمی را در مسیر تحوّل و تطوّر علوم بلاغی اسلامی ایفا کرده است. وی دیدگاه‌های بلاغیون قبل از خود را با در نظرگرفتن بافت و حالات روانی گوینده و مخاطب، در قالبِ ساختِ نحوی ریخته و دیدگاه تازه‌ای ارائه داد که خود از آن با عنوان «معانی النحو» یعنی همان تقدیم و تأخیر، ذکر و حذف، قصر و حصر، فصل و وصل، تعریف و تنکیر، یاد می‌کند. عبدالقاهر، به زبان و شیوة بلاغت از اکثر زوایای ممکن نگریسته است، به طوری که نظریات زبان‌شناسان و فلاسفة صاحب نظر غربی مانند ریچاردز، سوسور، مایکل هلیدی، بلومفیلد، چامسکی‌، جرج لیکاف، بنیامین لی ورف، و... ، در برابر دیدگاه وی جامعیت و شاملیت کمتری دارد. در این مقاله، دیدگاه زبان‌شناسان شناختی با دیدگاه‌های زبانی عبدالقاهر مقایسه و تحلیل شده است. شناختیون و عبدالقاهر هر دو زبان را یکی از قوای شناختی می‌دانند که منشأ تجربی، روانشناختی و نقش اجتماعی دارد و دستور زبان پیرو معنا و مفهوم است و معنای زبان متأثر از نظرگاه، موقعیت و دانش فردی و کاربرد عینی آن است.

کلید واژه‌ها: عبدالقاهر جرجانی، زبان‌شناسی شناختی، معنی، شناخت، نحو.



[1] . عضو هیئت علمی پژوهشکده زبان و ادبیات، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران.alirezashabanlu@gmail.com