الصورة و المعنی؛ دور المعماری المسلم فی تشیید العمارة

نوع المستند: علمی ـ پژوهشی

المؤلف

أستاذ فی قسم العمارة، کلیة الهندسة المعماریة، جامعة العلم و الفن- یزد

10.30465/afg.2020.4969

المستخلص

لقد واجهت العمارة الإسلامیة الیوم مشکلةً أساسیةً وهی ضیاع حقیقة هذه العمارة وجوهرها والغفلة عن بُعد من أبعادها المهمة وهی العلاقة بین المادّة والمعنى. فالعمارة الإسلامیة فی الأغلب تلفت انتباه کثیر من المستشرقین الذین ینتمون إلى ثقافات مختلفة وحضارات متنوعة، فلذلک هذه الجماعة فی بحوثهم عن العمارة الإسلامیة یکتفون بدراسة مظاهر جمالها الخارجیة، ویغفلون عن حقیقة هامة وهی أنّ الزخارف والزرکشات والتنمیقات المتمثلة فی هذه العمارة فی ظاهر الأمر لیست إلا مظهراً وصوراً خارجیة، والحقیقة المغفولة عنها هی أنّ العمارة الإسلامیة بوصفها لها إمکانیة لأن تتغیّر وفقاً للتغیرات الزمنیة والمکانیة.فهذه الدراسة تهدف إلى کشف حقیقة هامّة وهی وجوب التفکیک بین جمال العمارة الإسلامیة البصری والحقیقة الکامنة وراء هذا الجمال الظاهری.وتتناول هذه المقالة العلاقة العمیقة الموجودة بین الصورة والمعنی فی العمارة الإسلامیة،کما تدرس العلاقة الوثیقة بین الفنّ الذی یمارسه المعمار المسلم کفنّان وبین أفکاره، فهناک دلالات واضحة تدلّ علی إنتقال المفاهیم من عالم المعنی إلی عالم الصورة والمادّة، والأمر کذلک بالنسبة لموضوع الرموز وفکّها فی هذه العمارة، حیث تنتقل الرموز أیضاً من عالم المعنى إلی عالم الصورة، فهذا هو الموضوع الذی یزید من أهمیة العمارة الإسلامیة بالنسبة للعمارات الأخرى. بناءً على ذلک فإنّ التجلی من أهمّ مراحل تبدیل المعنى بالصورة، أی إیصال الغیاب إلى الظهور، هذا الظهور یمتلک صوراً متفاوتة فی دائرة الحوزات الفنیة المختلفة.

الكلمات الرئيسية


عنوان المقالة [English]

The Islamic architect's role ,the image and the meaning in creating the architecture

المؤلف [English]

  • somayeh omidvari
Assistant Professor At the Faculty of Architecture, University of Art and Science(Yazd)
المستخلص [English]

The loss and negligence of the Islamic architecture essence and reality is one of the problems that face the Islamic architecture today. The Islamic architecture was often studied by various-cultural orientalists. So they were often studying only its surface neglecting the fact that the ornaments and the surface are only manifestation and image of the Islamic architecture and they are changeable by time and place.This study is a try to refer to this fact. Dealing with the visual image of this architecture shouldn't hinder the study of the essence of this architecture which is the implicit truth inside you as a human being and inside the world as an aspect of creation. This research studies: the deep and solid connection between the image and the meaning in the Islamic architecture and the importance of the Islamic architect's role and thoughts. As well as it points clearly to the transition of concepts from the meaning world into the image world, and the symbol matter and its solving where symbols changed from the existing world into the image world which confirms the importance of the Islamic architecture and its clarity in the image. 

الكلمات الرئيسية [English]

  • : Islamic architect
  • Meaning
  • imagem
  • symbols

صورت و معنا؛ نقش معمار مسلمان در خلق معماری

سمیه امیدواری[1]

چکیده

هنر و معماری اسلامی به عنوان یکی از تجلیات برآمده از اندیشه و تفکر اسلامی واجد غنای بسیاری در درون خود بوده است و این معماری به عنوان زبان گویای حقیقت، از مرتبه معنا به مرتبه صورت ظهور و تجلی یافته است. رمز یکی از مفاهیمی است که هنرمند مسلمان در خلق آثار خویش ناگزیر از آن بهره می‌گیرد. بی شک معمار مسلمان بنا به مرتبه خویش و جایگاهی که در نظام هستی داشته است قادر به کشف و انکشاف رموز عالم به عنوان حقیقتی متجلی در نظام عالم تکوین و در مرتبه بعد تجلی بخشیدن به آن معنا در نظام عالم تشریع بوده است. رمزگشایی از رموز و درک معنا از نظام هستی و مرتبه دیگر تجلی بخشیدن به آن معنا در قالب صورت رمزی، کار هنرمند و معمار مسلمان خواهد بود. اما مسئله‌ای که این مقاله به بررسی آن می‌پردازد تعیین نسبتی است که هنرمند مسلمان با مراتب مختلف رمز برقرار می­کند. فرآیند خلق معماری اسلامی در گرو رمزگشایی و رمزپردازی در عالم هستی بوده است که معمار مسلمان با غور در معنا باید به حقیقت این رموز واقف گردد و آنها را در فرآیند خلق معماری، به مرتبه تجلی رساند.

 

کلیدواژه­ها : معماری اسلامی، صورت، معنا، رمز.



[1]. استادیار گروه معماری دانشگاه علم  و هنر یزد،s.omidvari@sau.ac.ir

 
المصادر والمراجع
القرآن الکریم
نهج البلاغة
1. الکتب
إشفیتسر, إلبرت( 1963م). فلسفة الحضارة، مترجم:د. عبدالرحمن بدوی، د.ط، المؤسسة المصریة العامة للطباعة والنشر.
بن حموش، مصطفی (2006). جوهر التمدن الإسلامی، دراسات فی فقه العمران، ط1، بیروت: دار قابس.
بهنیسی، عفیف(2004م). موسوعة التراث المعماری، الجلد 1 و ا2، دمشق.
بورکهارت، تیتوس(1986م)ـ هنر اسلامی؛ زبان و بیان، مترجم: مسعود رجب نیا، طهران: سروش.
تقی زاده، محمد (2009 م). أسس الفن الدینی فی الثقافة الإسلامیة، الطبعة الشهر.
دهخدا، علی اکبر(2008م). کتاب لغة دهخدا، (موسوعة لغویة فارسیة).
سعاد ماهر، محمد(1985م). العمارة الإسلامیة علی مرّ العصور، الجزء 2، ط1، دارالبیان العربی.
عبدالقادر الریحاوی(1999م). العماره العربیه الإسلامیه؛ خصائصها وآثارها فی سوریه، ط2، دمشق: دارالبشائر،.
غالب، عبدالرحیم(1988م). موسوعة العمارة الإسلامیة (عربی- فرنسی- إنکلیزی)، بیروت.
الغزالی، امام محمد(1982 م).کیمیاء السعادة، طلوع و زرین، طهران.
نصر، حسین(1996م). هنر و معنویت اسلامی، مترجم: رحیم قاسمیان، الطبعة المطالعات الدینیة والفنیة، طهران.
ندیمی، هادی(2006-2007م). کلک دوست، ده مقاله در هنر و معماری، أصفهان، مؤسسة الترفیه الثقافی فی بلدیة أصفهان.
 
  1. 2.    المجلات
ایمانی، نادیه (2008م)ـ «معمارى اسلامى در نگاه معاصر»، نشریة آبادی، طهران، العدد 48، صص76 - 85 .
بهشتی، محمد(2008م). «مسجد، مکان معراج مومنان»، گردهمایی مکتب اصفهان: مجموعه مقالات معماری و شهرسازی، اصفهان.
بورکهارت، تیتوس(2002م)ـ «سهم هنرهای زیبادر تعلیم مسلمانان»، مترجم: سید علاء الدین طباطبائی، مجله خیال، فرهنگستان هنر، العدد 3، صص22 - 33 .
فیروزان، مهدی(2001م)ـ «راز و رمز هنر دینی»، مقالة بعنوان «معنى رمزی صورت در معمارى اسلامى»، خالد عزام، مقالات ارائه شده در اولین کنفرانس بین المللی هنر دینی، طهران، سروش، صص167 -171.
مهدوی نژاد، محمد جواد (2002م)ـ «هنر اسلامی، در چالش مفاهیم معاصر و افق های جدید»، نشریة هنرهای زیبا ، العدد 12، صص23 - 32 .
 
المصادر و المراجع الإنکلیزیة
The Aga Khan award for Architecture 2001, Modernity and Community: Architecture in the Islamic World, Thames and Hudson, 2001.