استدعاء شخصیات الموروث التاریخی وآلیاته فی شعر نجاح إبراهیم

نوع المستند: علمی ـ پژوهشی

المؤلفون

1 طالبة ماجستیر بجامعة خلیج فارس، بوشهر

2 أستاذ مساعد بجامعة خلیج فارس - بوشهر

10.30465/afg.2020.4816

المستخلص

یُعتبر استدعاء التراث من الظواهر البارزة فی الأدب المعاصر، وإنَّ الشخصیات التاریخیة ذوات الوجود الحقیقی أحد معطیاته الّتی غالباً ما نلاحظها فی النصوص الشعریة، حیث تتجاوز حدود زمنها ولا تتوقف عنده بل تسیر لتصلَ إلى الحاضر ومِن ثَمَّ إلى المستقبل. ومن الشعراء الّذین جنحوا إلى استدعاء الشخصیات التاریخیة ووظّفوها ضمن سیاقاتهم الشعریة هی الشاعرة نجاح إبراهیم[i]. عملت نجاح إبراهیم على إحیاء الموروث التاریخی فی نتاجها الشعری وکذلک أحاطت بموروثات أغلب الشعوب، حیث ربطت تجارب تلک الموروثات بتجاربها الشعریة، وألقت من خلالها کلَّ ما یعتمر بداخلها من مشاعر ورؤى.
والهدف من هذه الدِّراسة الّتی اعتمدت على المنهج الوصفی-التحلیلی؛ هو دراسة الشخصیات التاریخیة التی انکَبَّتْ علیها نجاح إبراهیم واستمدَّت منها دلالاتها، والتعبیر عمّا تحمله هذه الشخصیات من رموز؛ بناءً على هذا، ارتأینا أن ندرس هذه الشخصیات فی ثلاثة محاور وهی: الشخصیات الممثّلة للوجه الوضیء، کشخصیة أمینوبی وزبّاء وإیاز، والشخصیات الممثّلة للوجه المظلِم، کشخصیة نیرون وآکلة الأکباد وموسى بن نُصیر، والشخصیات العامّة، کشخصیتی الکسعی وورد. ولسبر أغوار هذه الشخصیات التراثیة وفک رموزها تتطرقنا إلى آلیات استدعائها فی قصائد الشاعرة. ظهر لنا من خلال هذا البحث أنَّ أبرز الشخصیات الّتی قامت الشاعرة بتوظیفها هی الشخصیات الممثّلة للوجه المظلِم، وأنَّ أغلب آلیات الاستدعاء الّتی وظّفتها الشاعرة لاستلهام الشخصیات التاریخیة هی آلیة الاسم المباشر. اعتمدت نجاح إبراهیم على الشخصیات التاریخیة إمّا لتعبِّر عن الإباء والأنَفَة اللّذینِ اتّخذتهما منهاجاً، وإمّا تعبیراً عن نفسها وعن وطنها وما یدور فیه من أحداث.. وُلدتنجاح إبراهیم الشاعرة فی عفرین بسوریا عام 1965م، وعاشت کل سنواتها فی محافظة الرِّقَّة فی مدینة الطبقة التی فیها سدُّ الفرات العظیم ثم نزحت عنها بسبب الحرب. بدأت الکتابة منذ عام 1978م، ونُشرت أولى قصصها فی مجلة "الضاد" عام 1989م، ثمّ نُشرت لها قصص کثیرة فی المجلات والصحف وصُدر لها مؤلَّفات عدَّة، منها کتابها الأوّل تحت عنوان "المجد فی الکیس الأسود" عام 1992م؛ وهو عبارة عن مجموعة قصصیة. وقد فازت الأدیبة بجوائز عدیدة على مستوى سوریا، والوطن العربی، والعالم فی القصة والرّوایة والشعر، منها: جائزة تشوقوأورا العالمیة عام 2016م عن مجمل إبداعها الأدبی، وجائزة ناجی نعمان الدولیة عام 2019م وجائزة العجیلی للقصة القصیرة، وجائزة دمشق للثقافة والتراث وغیرها من الجوائز، وشارکت فی العدیدمن المهرجانات الأدبیة فی سوریا والعراق ولبنان وایران، وتُرجمت بعض أعمالها إلى الفرنسیة، والترکیة، والأرمنیة والفارسیة و... وهی عضو اتحاد الکتّاب العرب فی سوریا منذ عام 1998 (إبراهیم، 2018م: 71-73).

الكلمات الرئيسية


عنوان المقالة [English]

Recalling on historical traditions and their Techniques in najāh ibrāhīm's poetry

المؤلفون [English]

  • Athra Deris 1
  • Ali khezri 2
  • mohammad javad pourabed 2
1 M.S. student of Arabic language and literature at Persian Gulf University, Bushehr
2 Asst.Prof. of Arabic language and literature at Persian Gulf University, Bushehr
المستخلص [English]

The calling of tradition is one of the most obvious phenomena of contemporary literature, and historical characters of real existence also form one of its branches, often found in the texts of order. Among the poets who turned to historical personalities and called those into their poems can be named najāh ibrāhīm's replacement. In her poems, najāh ibrāhīm revives the historical personality and observes the personalities of most nations in a way. In this descriptive-analytic study, we seek to study the historical characters that najāh ibrāhīm adhered to, and to make their implications with them, and to express their secret passwords; We were able to study these characters in three axes, and these are as follows: The characters representing the luminous face, The characters representing the dark face, and Also common characters. In order to reveal the traditional characters and unlock their passwords, we have also invoked techniques in poetry. The results show that the most prominent characters that the poet used in her poems are The characters representing the dark face, and that the most frequent calling technique used by the poet in the use of historical characters is the noun technique. The poet relied on historical personalities to unveil the magnanimity and self-esteem that had given him a way, and to speak of himself, her home, and all that was going on.

الكلمات الرئيسية [English]

  • Contemporary Arabic poetry
  • tradition Recall
  • Historical Characters
  • najāh ibrāhīm

فراخوانی میراث تاریخی و تکنیک‌های آن

در شعر نجاح ابراهیم

 

عذرا دریس[1]

د. علی خضری**، د. محمدجواد پورعابد***

چکیده

فراخوانی سنت یکی از بارزترین پدیده‌های ادبیات معاصر به شمار می‌رود. شخصیت‌های تاریخی‌ای که دارای وجود حقیقی‌اند نیز یکی از شاخه‌های آن را تشکیل می‌دهند که اغلب آنها را در میان متون نظم می‌یابیم. نجاح ابراهیم از شاعرانی است که در اشعار خود به احیای شخصیت تاریخی می‌پردازد و شخصیت‌های اغلب ملت‌ها را زیر نظر می‌گیرد. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی بر آن است تا شخصیت‌های تاریخی موجود در شعر نجاح ابراهیم و رمزهای نهان در آنها را مورد بررسی قرار دهد. این شخصیت‌ها در قالب سه محور یعنی شخصیت‌های نمایان‌گر چهرة نیک، شخصیت‌های نمایان‌گر چهرة شوم و همچنین شخصیت‌های عام، مورد مطالعه و بررسی قرار گرفت. همچنین برای آشکار ساختن شخصیت‌های سنتی و بازگشایی رمزهای آن، تکنیک‌های فراخوانی آن در قصاید نیز بررسی شد. نتایج نشان می‌دهد که بارزترین شخصیت‌هایی که شاعر در اشعار خود به کارگرفته، شخصیت‌های نمایانگر چهرة شوم‌اند، و پربسامدترین تکنیک فراخوانی شخصیت‌های تاریخی در اشعار این شاعر، تکنیک اسم است. شاعر با تکیه بر شخصیت‌های تاریخی به پرده گشودن از بزرگواری و عزت نفس که آن را راه و روشی برای خود قرار داده بود، پرداخت و علاوه بر آن از خود، وطن و هر آنچه که در آن می‌گذرد سخن به میان آورد.

کلیدواژه­ها: شعر عربی معاصر، فراخوانی سنت، شخصیت‌های تاریخی، نجاح ابراهیم.

 

 



[1] دانشجوی کارشناسی ارشد زبان و ادبیات عربی، دانشگاه خلیج فارس، بوشهر، ath.deris@gmail.com، 

** استادیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه خلیج فارس، بوشهر (نویسندۀ مسئول)، alikhezri@pgu.ac.ir،

*** استادیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه خلیج فارس، بوشهر، m.pourabed@pgu.ac.ir .

تاریخ دریافت : 12/11/98       تاریخ پذیرش:20/2/99