دلالات الإمام الباطل فی القرآن الکریم

نوع المستند: علمی ـ پژوهشی

المؤلفون

1 العلوم القرآنیة والحدیث / جامعة الزهرا(س)

2 العلوم القرآنیة والحدیث / جامعة إصفهان

3 العلوم القرآنیة و الحدیث / جامعة الزهراء

.

المستخلص

یعتبر علم الدلالة فرعا من فروع علم اللغة إلّا أنّ البعض یعتبرونه علما مستقلا یمکن من خلاله الحصول علی معانی المفردات والجمل فی النص أو العثور علی المکانة الخاصة للمفردات والتراکیب وفقا للنظام الدلالی التیوردت فیه. تهدف هذه المقالة تناول دلالة مفهوم «الإمام الباطل» فی القرآن الکریم وهذا ما یساعدنا علی معرفة مفهوم «الإمام الحق» معرفة شاملا وکما یقال :«تعرف الشیاء بأضدادها».وفی هذا الطریق نبحث عن المفاهیم التی ترتبط بمفهوم «الإمام الباطل» فی العلاقات الأفقیة والرأسیة والتی فی نفس الحقل الدلالی معه. رغم أنّ کلمة «الإمام» بمعنیالإمام الباطل لم تکرّر فی القرآنإلّا مرّتین إلّا أنّه من الممکن الحصول علی الکثیر من الحقول الدلالیة حول هذا المفهوم المحوری. عبر دراسة أجریناها فی هذا المجال، وجدنا أنّ مفهوم «الإمام الباطل» فی القرآن الکریم، فی العلاقة الأفقیة مع مفاهیم کالجعل والکفر والدعوة کما أنه فی العلاقة الرأسیة مع مفاهیم کالخلیفة والآیة والصراط وهو فی نفس الحقل الدلالی معها. والحصول علی الملامح الدلالیة للإمام الباطل یسببفی ظهور المعارف المستورة فی بطون الآیات ویظهر الفکر المنهجی للقرآن الکریم.

الكلمات الرئيسية


عنوان المقالة [English]

The Semantics of “Imam Batel” in the Holy Quran

المؤلفون [English]

  • Fathieh Fatahizadeh 1
  • Mehdi Motia 2
  • Farideh Amini 1
  • Fatemeh Abadi 3
المستخلص [English]

Semantics is a part or an independent branch of linguistics which deals with the analysis of the meaning of words and sentences of a text. Through semantics, the exact position of words and their combinations are obtained in terms of their semantic system. This study aims to apply the“objects are known by their opposites” rule to the semantic concept of “Imam Batel” (vain Imam) so that a further understanding of the concept of “Imam Hagh” (Imam of the truth) is gained. For this purpose, concepts that are common in the semanticfield with the concept of Imam Batel are considered in two syntagmatic and paradigmatic axes. Although the word “Imam” in the meaning of vain leader is repeated twice in Quran, variousfollowing semantic fields are obtained from the central concepts of Imam Batel.The semantic concept of Imam Batel in Quran shows that “Imam Batel” in the function of revelation based on the syntagmatic axis is in the same semantic field with the concepts of forgery, disbelief, and invitation while on the paradigmatic axis it is in line with concepts such as Khalifa, verse, and path. Exploring the semantic elements of the concept of “Imam Batel” leads to the revealing of latent education in the core of verses and the showing of systematic thinking of Quran. 

الكلمات الرئيسية [English]

  • Holy Quran
  • Semantics
  • Imam Batel
  • semantic field
  • syntagmatic relations
  • paradigmatic relations
- القرآن الکریم

- إبن الفارس، أحمد (1404ه.ق).معجم مقاییس اللغة، طهران: منشورات العلوم الإسلامیة.

- إبن المنظور، محمد بن مکرم(1414ه.ق).لسان العرب، بیروت: دار الصادر.

- اختیار، منصور (1348ه.ش).معناشناسی، طهران: دانشگاه تهران.

- افراشی، آزیتا(1381ه.ش). اندیشه‌هایی در معناشناسی (یازده مقاله)، طهران: فرهنگ کاوه.

- أمین إصفهانی، سیدة نصرت (1361 ه.ش).مخزن العرفان فی تفسیر القرآن، طهران: نهضت زنان مسلمان.

- إیزتسو،توشیهیکو(1361ه.ش). خدا وانسان در قرآن،ترجمة:أحمد آرام، طهران: شرکت سهامی انتشار.

- _______(1360ه.ش). مفاهیم اخلاقی-دینی در قرآن، ترجمة: فریدون بدره‌ای، طهران:فرزان روز.

- باقری، مهری( 1378ه.ش).مقدمات زبان شناسی، طهران: نشر قطره.

- بیضاوی، عبدالله بن عمر( 1418ه.ق).أنوار التنزیل و أسرار التأویل، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.

- بی یرویش، مانفرود( 1374ه.ش).زبان‌شناسی جدید، ترجمة: محمدرضا باطنی، طهران: آگاه.

- پالمر، فرانک( 1366ه.ش). نگاهی تازه به معناشناسی، ترجمة: کوروش صفوی، طهران: کتاب ماد.

- ثعالبی،عبدالرحمن بن محمد( 1418 ه.ق).جواهر الحسان فی تفسیر القرآن،بیروت:دار إحیاء التراث العربی.

- جزائری، نعمت الله( 1381ه.ش).قصص الأنبیاء، ترجمة :فاطمة مشایخ، طهران: فرحان.

- جوادی آملی، عبدالله( 1389ه.ش).التسنیم، قم: الإسراء.

- ___________(1388ه.ش).ادب فنای مقربان، قم: الإسراء.

- ___________ (1384ه.ش). فطرت در قرآن، قم: الإسراء.

- ___________ (1383ه.ش).توحید فی قرآن، قم: الإسراء.

- ___________ (1381ه.ش). صورت وسیرت انسان در قرآن، قم: مرکز نشر الإسراء.

- جوهری، إسماعیل بن عماد( 1404ه.ق). الصحاح، بیروت: دارالعلم.

- حکیمی، محمدرضا و حکیمی، محمد و حکیمی، علی( 1380ه.ش)الحیاة، ترجمة: أحمد آرام، طهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.

- خطیب إسکافی،محمد ابن عبدالله ( 1422ه.ق).درة التنزیل و غرة التأویل، بیروت: دارالمعرفة.

- خودروان، حسن(1391ه.ش). بررسی معناشناختی واژه کفر در قرآن، طهران: دانشگاه امام صادق(ع).

- راغب إصفهانی، حسین بن محمد(1412ه.ق).المفردات فی غریب القرآن، بیروت: دارالعلم الدار الشامیة.

- راهنما، هادی(1390ه.ش).معناشناسی نام‌های معاد در قرآن، طهران: دانشگاه امام صادق(ع).

- رحیم پور، فروغ( 1385ه.ش).«تحلیل از ساختار حق وباطل در قرآن با تأکید بر دیدگاه علامه طباطبایی در المیزان»، پژوهش دینی، سال5، ش 13.

- زمخشری، محمود( 1407ه.ش).الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، بیروت: دارالکتاب العربی.

- سامرائی، فاضل صالح(1430ه.ش).المتشابه اللفظی من آی التنزیل، عمان: دارالعمار.

- سجودی، فرزان(1381ه.ش). معنا ونامعنا، کتاب ماه ادبیات وفلسفه، طهران: خانه کتاب.

- سلمان نژاد،مرتضی( 1391ه.ش). معناشناسی تدبر در قرآن، رساله کارشناسی ارشد، جامعة إمام صادق (ع).

- شاهمرادی، محمد مهدی( 1390ه.ش).«تحلیل مقام خلافةاللهیامام مهدی (عج)»، مشرق موعود، شماره 20، سال5.

- شعیری، حمیدرضا( 1388ه.ش). مبانی معناشناسی نوین، طهران: سمت.

- صفوی، کوروش( 1378ه.ش).درآمدی بر معناشناسی، طهران: سوره مهر.

- طباطبائی، سید محمد‌حسین( 1417ه.ق).المیزان فی تفسیر القرآن، قم: دفتر انتشارات اسلامی.

- طبرسی، فضل بن حسن(1372ه.ش).مجمع البیان فی تفسیر القرآن، طهران:ناصر خسرو.

- طریحی، فخر الدین بن محمد بن علی( 1416ه.ق).مجمع البحرین، قم: مؤسسة البعثة.

- طوسی، محمد بن حسن(بلاتا).التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت: دارالإحیاء التراث العربی.

- عبدالباقی، محمد فؤاد( 1364ه.ش).المعجم المفهرس لألفاظ القرآن الکریم، قاهرة: دارالکتب المصریة.

- علی خانی، إسماعیل( 1389ه.ش).«تحلیل معناشناسی قرب إلی الله در قرآن کریم»، مجلة قرآن شناخت، سال3، شماره1.

- فخر رازی، ابوعبدالله محمد بن عمر( 1420ه.ق).مفاتیح الغیب، بیروت: دار الإحیاء التراث العربی.

- فراهیدی، خلیل بن أحمد( 1410ه.ق).کتاب العین، قم: هجرت.

- فنایی، بروین(1388ه.ش).«شبکة معنایی اخلاق سیئة»، مجلة تحقیقات علوم قرآن وحدیث، سال6، شماره­ی 2.

- قائمی نیا، علیرضا(1390ه.ش). معناشناسی شناختی قرآن، طهران: پژوهشگاه فرهنگ واندیشه اسلامی.

- قرشی، سید علی أکبر، (1371ه.ش)، قاموس القرآن، طهران: دار الکتب الإسلامیة.

- قمی، علی بن إبراهیم(1367ه.ش).تفسیر قمی، قم: دار الکتاب.

- مصباح، محمد‌تقی(1391ه.ش).«شفاعت در قرآن»، مجلة قرآن شناخت، سال5، شماره­ی 1.

- مصطفوی، حسن(1360ه.ش). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، طهران: بنگاه نشر وترجمه کتاب.

- مطیع، مهدی(1391ه.ش). معنا شناسی زیبایی در قرآن، طهران: دانشگاهامام صادق(ع).

- مکارم شیرازی، ناصر(1374ه.ش).تفسیر نمونه، طهران: دار الکتب الإسلامیة.

- نجفیان، آرزو( 1389ه.ش).«نگاهی نشانه شناختی به مفهوم آیه در قرآن کریم» نقد ادبی، شماره10.

- یزدی، مطلق، محمود و مجموعة من الکتاب( 1387ه.ش). امامت پژوهی، مشهد: دانشگاه علوم اسلامی رضوی.